نقش حسابرسی داخلی
حسابرسی داخلی فعالیتی مستقل ، اطمینان دهی بیطرفانه و مشاوره اي است که با هدف ارزش آفرینی و بهبود عملکرد سازمان انجام می شود ، حسابرسی داخلی با اتخاذ رویکردي منظم و روشمند به سازمان کمک می کند تا به اهداف خود دست یابد و فرآیند هاي اثر بخشی مدیریت ریسک ،کنترلها و حاکمیت سازمانی را بهبود بخشد.
با توجه به تعریف فوق نقش حسابرسی داخلی به شرح زیر است :
-1 نقش اطمینان دهی و مشاوره اي
-2 نقش ارزش آفرینی و بهبود عملکرد شرکت
-3 مساعی مشترك با مدیریت در جهت حل مسائل شرکت
-4 دیدگاه کلان و متمرکز بر تحقق اهداف راهبردي شرکت.
-5 توسعه مفهوم و دامنه و عمق کنترل نسبت به ریسک شرکت.
-6 تاکید برآنچه باید انجام شود به جاي نگاه محدود به آنچه انجام شده است.
-7 کمک به استقرار نظام خود کنترلی در واحد ها و تلاش در جهت ارزیابی تحقق هدفها و ماموریتهاي
اصلی شرکت.
هدف حسابرسی داخلی
هدف حسابرسی داخلی باید منطبق با هدفها و برنامه هاي شرکت باشد تا رشد و توسعه شرکت پایدار باشد ، هدف حسابرسی داخلی کمک به هیئت مدیره است تا اطمینان حاصل شود که موارد ذیل همانگونه که باید اجرا ، رعایت یا محقق شده است:
-1 استقرار سیستم کنترل هاي داخلی به منظور اطمینان از اینکه کلیه عملیات شرکت در جهت
اهداف شرکت و در چارچوب قانون ،اساسنامه و مقررات صورت می پذیرد.
-2 اجراي برنامه ها در چارچوب سیاستهاي شرکت
-3 قابلیت اعتماد و درستی اطلاعات و گزارشهاي منتشر شده.
-4 مدیریت کارآمد و اثربخش نیروي انسانی و سایر منابع
-5 حفاظت از داراییها
-6 اطمینان بخشی به گزارشها و شفافیت اطلاعات و گزارشهاي مالی
جایگاه سازمانی حسابرسی داخلی
واحد حسابرسی داخلی براي آنکه بتواند وظایف محوله را به طور مطلوب انجام دهد باید از جایگاه سازمانی مناسبی برخوردار باشد و بدون محدودیت به مدیریت ارشد ، هیات مدیره و کمیته حسابرسی دسترسی داشته باشد . براساس مفاد ماده 64 اساسنامه شرکت بورس اوراق بهادار تهران حسابرس داخلی شرکت زیر نظر هیات مدیره فعالیت می نماید.
اختیارات حسابرس داخلی
واحد حسابرسی داخلی اختیارات لازم را از هیات مدیره دریافت می کند . هیات مدیره به منظور انجام شدن حسابرسی داخلی ،از لحاظ دسترسی نا محدود به اسناد و مدارك،کارکنان و فعالیتهاي شرکت ، به واحد حسابرسی داخلی اختیار تام می دهد و آن واحد را مسئول حفاظت از اسناد ، مدارك ،اطلاعات و اسرار شرکت می داند.
اهم وظایف حسابرسی داخلی
اهم وظایف حسابرسی داخلی به شرح ذیل می باشد :
. حسابرسی داخلی باید مدیریت ریسک ، سیستمهاي کنترل و راهبري را ارزیابی و به بهبود آنها کمک کند.
. حسابرسی داخلی باید از طریق شناسایی و ارزیابی موقعیتهاي با اهمیت ریسک به شرکت کمک کند و در بهبود مدیریت ریسک و سیستم هاي کنترل مشارکت نماید.
. حسابرسی داخلی باید اثربخشی سیستم مدیریت ریسک را بررسی و ارزیابی نماید.
.حسابرسی داخلی باید موقعیتهاي ریسک مرتبط با راهبري شرکت ، عملیات و سیستمهاي اطلاعاتی شرکت را از نظر قابلیت اطمینان و صحت اطلاعات مالی و عملیاتی ، اثربخشی و کارایی عملیات ، حفاظت از داراییها و رعایت قوانین ، مقررات و قراردادها ارزیابی کند .
.حسابرسی داخلی باید شرکت را در حفظ کنترل هاي کارآمد از طریق ارزیابی اثر بخشی و کارایی کنترلها و بهبود مستمر آنها کمک کند.
.حسابرسی داخلی باید برمبناي نتایج حاصل از ارزیابی ریسک، کفایت و اثربخشی کنترلها ، شامل راهبري شرکت ، عملیات و سیستمهاي اطلاعات را ارزیابی کند.
.حسابرسی داخلی باید به فرآیند راهبري شرکت از طریق ارزیابی و بهبود فرآیند مزبور با تاکید بر اینکه هدف ها و ارزشها تهیه و تدوین شده و ابلاغ گردیده اند، دستیابی به هدفها مورد توجه بوده و بررسی می شود ، پاسخگویی وجود دارد و ارزشها رعایت می شود ، کمک کند.
شرح وظایف و حدود رسیدگی هاي حسابرسی داخلی
رسیدگیهایی که حسابرس داخلی در مورد فعالیتهاي همه واحد هاي شرکت انجام می دهد بشرح زیر است:
1. مطالعه و بررسی فعالیتهاي واحد هاي مختلف شرکت و اسناد و گزارشهاي تهیه شده به منظور آگاهی از تطابق آنها با قوانین ،اساسنامه ،آیین نامه ها و دستورالعمل ها.
2. بررسی گزارشهاي مالی و میزان رعایت استاندارد هاي حسابداري و میزان قابلیت اعتماد و اتکاي اطلاعات صورتهاي مالی.
3. بررسی اجراي مطلوب مصوبات هیات مدیره شرکت در زمان تعیین شده.
4. بررسی رعایت واجراي صحیح آیین نامه هاي شرکت اعم از مالی ،معاملات ، استخدامی و … و در صورت لزوم پیشنهاد بازنگري و اصلاح آنها.
5. بررسی چگونگی اجراي آیین نامه نظام راهبري شرکتی.
6. بررسی میزان کارایی و اثربخشی نظام کنترلهاي داخلی شرکت.
7. بررسی فرآیند هاي عملیاتی با رویکرد مهندسی ارزش و در صورت لزوم پیشنهاد بازنگري و اصلاح آنها به تناسب توسعه فعالیت شرکت.
8. بررسی شاخص هاي عملکردي از جمله بهره وري ، کارآیی و اثربخشی بر اساس شاخص هاي مربوط.
9. بررسی عملکرد و بودجه شرکت و ارایه گزارش هاي ادواري.
10 . بررسی قراردادها و معاملات عمده شرکت.
11 . بررسی مسئولیتهاي اجتماعی شرکت.
12 . بررسی گزارشهاي مالی مورد درخواست سازمان بورس و اوراق بهادار.
13 . بررسی میزان تحقق برنامه ها و اهداف راهبردي شرکت.
استقلال و بیطرفی حسابرسی داخلی
دامنه فعالیت حسابرسی داخلی باید تمام فعالیتهاي شرکت را بدون هیچ محدودیتی پوشش دهد. حسابرس داخلی براي انجام وظایف خود باید به کلیه مستندات ، مدارك ، دفاتر داراییها و کارکنان شرکت دسترسی داشته باشد ،از آنجا که استقلال حرفه اي براي حسابرس داخلی یک ضرورت است ، موقعیت و جایگاه حسابرس داخلی از لحاظ ساختار سازمانی به گونه اي در نظر گرفته شده است که این امر تحقق یابد.
حسابرس داخلی باید بدون هرگونه جانبداري با مسایل برخورد کند و از چنان جایگاه سازمانی برخوردار باشد که
بتواند بیطرفانه تصمیم گیري کرده و نظر وپیشنهاد خود را ارائه کند.
براي اجراي درست عملیات حسابرسی:
.حسابرسی داخلی باید مستقل باشد و حسابرسان داخلی در انجام کار ها و وظایفشان بیطرف باشند .
.مدیر حسابرسی داخلی باید به رده اي در سازمان گزارش کند که شرایط مناسب براي مسئولیتهاي حسابرسی داخلی را فراهم می کند.
.حسابرسی داخلی باید در تعیین حدود رسیدگی ، انجام رسیدگیها و گزارش نتایج مستقل باشد.
.حسابرسان داخلی باید نگرشی بیطرفانه داشته باشند و از تضاد منافع بپرهیزند.
حسابرسی داخلی بخش مهمی از زنجیره نظارت است ، داشتن استقلال سازمانی کافی و بیطرفی باعث می شود که خدمات حسابرسی داخلی به بهترین شکل ارائه شود .
حسابرسی داخلی باید زمانبندي اجراي حسابرسی داخلی را با هماهنگی و مشورت مدیریت واحد هاي مورد رسیدگی تنظیم کند مگر در موارد استثنایی که رسیدگی بدون اعلام قبلی از ضروریات حسابرسی است .یافته هاي حسابرسی داخلی باید محرمانه تلقی و تنها با مدیرانی در میان گذاشته شود که مسئول مستقیم واحد مورد رسیدگی هستند مگر اینکه مدیریت ارشد با مطرح کردن گسترده موضوع به روشنی موافقت کرده باشند ، همچنین گزارش نهایی حسابرسی داخلی باید پس از مذاکره با مدیریت تهیه شود .
مهارت و اعمال مراقبتهاي حرفه اي
حسابرسان داخلی باید مراقبت حرفه اي را که به طور معقول از حسابرسی داخلی انتظار می رود اعمال نمایند، اعمال مراقبتهاي حرفه اي دلالت بر خطاناپذیري نیست.
واحد حسابرسی داخلی باید به تناسب مسئولیتهاي و هدفهاي آن ، کارکنانی به تعداد کافی ، تحصیلات مناسب و تجربه کافی داشته باشند، حسابرسان داخلی باید به گونه اي مناسب چنان آموزش دیده باشند که بتوانند تمام مسئولیتهاي خود را به خوبی انجام دهند.
حسابرسان داخلی باید دانش ، مهارت و سایر صلاحیتهاي حرفه اي خود را به طور مستمر بهبود و ارتقا بخشند.
حسابرسان داخلی بطور جمعی باید دانش ، مهارت و سایر صلاحیتهاي مورد نیاز براي انجام مسئولیتهاي محوله را دارا باشد .
ارتباط و همکاري متقابل حسابرسی داخلی با سایر واحد ها
درك این موضوع که یکی از هدفهاي حسابرسی داخلی کمک به مدیران در دستیابی به هدفها و برنامه هاي آنها است کمک بزرگی به تفاهم و همکاري متقابل مدیران سطوح مختلف شرکت وحسابرسی داخلی می کند. مد یران باید بدانند که دامنه فعالیت واحد حسابرسی داخلی بدون هیچ گونه محدودیتی ، تمام فعالیتهاي شرکت است و حسابرسی داخلی از اختیار لازم براي دسترسی به کلیه اسناد و مدارك ، داراییها و کارکنان سازمان برخوردار است تا حسابرسی به طور اثربخش انجام پذیرد و حسابرس داخلی بتواند مسئولیتهاي خود را به گونه اي درست و مناسب انجام دهد . حسابرس داخلی باید اطمینان یابد که درباره پیشنهادهاي حسابرسی داخلی اقدامات لازم صورت گرفته است یا مدیریت از میزان ریسک ناشی از اعمال نشدن آنها آگاهی دارد و آنرا پذیرفته است .
مدیران سطوح مختلف و حسابرسان داخلی باید با درك متقابل وظایف یکدیگر در ایجاد شناخت متقابل و روابط کاري صمیمانه تلاش کنند ، مدیران براي داشتن حسابرسی داخلی اثربخش باید همواره نسبت به ارزیابی واحد حسابرسی داخلی حساس باشند و در جهت تقویت و برطرف ساختن نقاط ضعف آن اقدام کنند.
مسئولیت مدیریت واحد حسابرسی داخلی
مدیر واحد حسابرسی داخلی داراي مسئولیتهاي زیر است:
باید واحد حسابرسی داخلی را به طور کارآمد اداره کند به طوري که اطمینان حاصل شود حسابرسی داخلی بر ارزش شرکت می افزاید.
باید برنامه هایی مبتنی بر ریسک و با توجه به هدفهاي شرکت به منظور تعیین اولویتهاي حسابرسی داخلی تهیه و تدوین کند.
باید برنامه هاي انجام حسابرسی داخلی مبتنی بر ارزیابی ریسک را تهیه کند و نظرات هیات مدیره و کمیته حسابرسی را در تدوین برنامه هاي حسابرسی داخلی مورد توجه قرار دهد.
باید پذیرش خدمات مشاوره اي پیشنهادي را با توجه به امکان کمک به بهبود مدیریت ریسک ، افزودن ارزش و بهبود عملکرد شرکت مورد توجه قرار دهد.خدمات مشاوره اي که پذیرفته می شود
باید در برنامه هاي واحد حسابرسی داخلی در نظر گرفته شود .
باید برنامه هاي واحد حسابرسی داخلی و منابع مورد نیاز را به هیات مدیره و کمیته حسابرس ی براي بررسی و تصویب ارایه کند.
اطمینان یابد که منابع حسابرسی داخلی مناسب ، کافی و به منظور دستیابی به برنامه هاي تصویب شده به نحو موثر و کارآمد شرکت یافته است .
باید خطی مشی ها و روشهاي لازم براي هدایت فعالیتهاي حسابرسی داخلی را تهیه و تدوین کند.
باید به منظور اطمینان یافتن از پوشش کافی و به حداقل رسانیدن دوباره کاریها ، امکان دسترسی به اطلاعات را براي حسابرسان داخلی فراهم آورد.
باید به طور ادواري در مورد هدفها ، اختیارات، مسئولیتها و پیشرفت برنامه هاي حسابرسی داخلی ، به هیات مدیره و کمیته حسابرسی گزارش کند ، گزارش باید دربرگیرنده موارد بااهمیت در مورد ریسک ،کنترلها ، راهبري شرکت و سایر مطالبی باشد که مورد نیاز یا درخواست هیات مدیره و کمیته حسابرسی است .
مسئولیت حرفه اي و سازمانی حسابرسان داخلی
حسابرسان داخلی داراي مسئولیتهاي زیر هستند:
کلیه اطلاعاتی که واحد ها و مسئولین مربوط در اختیار حسابرسی داخلی قرار می دهند و یا توسط حسابرسان داخلی از سایر منابع و در جهت انجام وظایف محوله دریافت می گردد، محرمانه تلقی می شود و مسئولیت حفظ و نگهداري و استفاده صحیح از آنها با حسابرسان مزبور می باشد.
حسابرسان داخلی در رابطه با صحت و دقت گزارشات و اطلاعاتی که در اجراي وظایف خود ارایه می دهند در چارچوب استاندارد هاي حسابرسی داخلی مسئولیت دارند .
حسابرسان داخلی باید در انجام رسیدگیهاي خود و اظهار نظر ها، بیطرفی را رعایت نمایند.
حسابرسان داخلی مسئول و موظف هستند که رسیدگی هاي مالی و عملیات حسابرسی خود را بر اساس استاندارد هاي مربوط انجام و نتایج مربوط را به کمیته حسابرسی و هیات مدیره شرکت اعلام نمایند.
گزارشات حسابرسی داخلی
پس از انجام رسیدگی ها و بررسی هاي حسابرسی داخلی در رابطه با موضوع مورد رسیدگی ، تجزیه و تحلیل
انجام می شود.
تجزیه تحلیل حسابرسی داخلی باید با بیطرفی و حفظ استقلال فکر و نظر و بر اساس منطق و اصول اخلاقی و
حرفه اي انجام شود ، اظهار نظر حسابرس داخلی باید به دور از احساسات صورت گرفته و عمیق ، جامع، دقیق و عادلانه باشد.
موارد ایراد جزئی در کارها باید مستقیما به اطلاع مدیریت ذیربط رسانیده شود تا نسبت به رفع آنها اقدام نمایند. در این موارد مشروح اقدامات انجام شده به اطلاع کمیته حسابرسی می رسد .
بدیهی است آنچه که گزارشات حسابرسی داخلی را بیشتر قابل استفاده و داراي ارزش می سازد این است که حسابرس داخلی در حد دانش و برداشت خود راه حل هایی را نیز براي رفع نارساییها پیشنهاد نماید. این امر منوط به آن است که حسابرس ریشه و علل اصلی بروز نارساییها در کارها را دقیقا تشخیص دهد و در گزارش خود بیان نماید.
انجام رسیدگیهاي حسابرسی داخلی در هر مورد و تهیه گزارش مربوط باید طبق برنامه و در مدت معقولی انجام
پذیرد ضمن اینکه حسابرس داخلی پس از مطالعه هر گزارش حسابرسی توسط هیات مدیره ،باید تدابیر اتخاذ شده در این رابطه را پیگیري نموده و از رفع موارد ایراد مطمئن گردد.